Paszportowanie działalności polskich TFI za granicą – czy jest to warte zachodu?

Polskie towarzystwa funduszy inwestycyjnych (dalej: „Towarzystwa”) koncentrują swoją działalność głównie na rynku krajowym. Aktualnie obowiązujące regulacje prawne nie ograniczają jednak możliwości prowadzenia przez nie działalności o charakterze transgranicznym na terytorium innych państw członkowskich UE. Co więcej, prowadzenie działalności w innych krajach członkowskich przez Towarzystwa mające siedzibę w Polsce może odbywać się na dwa sposoby: poprzez utworzenie oddziału lub poprzez wykorzystanie mechanizmu paszportowania działalności w formie innej niż oddział. W niniejszym artykule przyjrzymy się drugiej z wymienionych powyżej opcji, a zatem zagadnieniu możliwości paszportowania działalności Towarzystwa w formie innej niż oddział, która to stanowi prostszą i mniej kosztowną formę działalności transgranicznej. Przeanalizujemy zarówno podstawę prawną tej procedury, jak i jej praktyczny przebieg, zwracając szczególną uwagę na korzyści wynikające z takiej formy prowadzenia działalności.

Paszportowanie działalności Towarzystwa na terytorium innego państwa członkowskiego UE ma przede wszystkim na celu tworzenie i zarządzanie funduszami w innych krajach UE bez konieczności zakładana fizycznej struktury za granicą. Towarzystwo zainteresowane prowadzeniem transgranicznej działalności w omawianej formie musi dokonać notyfikacji, czyli pisemnego zawiadomienia Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: „KNF”) o zamiarze wykonywania działalności transgranicznej. Procedura ta odbywa się w ramach jednolitego paszportu europejskiego, która pozwala na prowadzenie działalności w wybranym państwie goszczącym bezpośrednio na podstawie zasady swobody świadczenia usług, wynikającej z prawa Unii Europejskiej.

Przebieg zawiadamiania przez Towarzystwa o zamiarze prowadzenia działalności na terytorium państwa członkowskiego w formie innej niż oddział reguluje:

art.18 ust. 1-2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia
13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (dalej: „UCITS IV”);
art. 33 ust. 2-3 Dyrektywy 2011/61/UE w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (dalej: „AIFMD”)
art. 265 Ustawy i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi
(Dz. U. z 2026 r. poz. 60 i 176) (dalej: „Ustawa o funduszach”) oraz
pomocniczo właściwe przepisy prawa państwa goszczącego^[1].

Procedurę paszportowania działalności danego Towarzystwa można podzielić na kilka zasadniczych etapów, które określone zostały w treści wspomnianego już art. 265 Ustawy o funduszach. Pierwszy z nich polega na realizacji obowiązku pisemnego zawiadomienia Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: „KNF”) o zamiarze prowadzenia przez Towarzystwo działalności na terytorium wybranego państwa członkowskiego w formie innej niż oddział. W składanym zawiadomieniu obligatoryjnie musi znaleźć się szereg informacji. Wśród nich należy wymienić m.in. nazwę państwa goszczącego, plan prowadzenia działalności, opis systemu zarządzania ryzykiem czy też opis procedur i środków stosowanych w zakresie udostępniania informacji na żądanie uczestników lub inwestorów w państwie goszczącym lub właściwych organów nadzoru państwa goszczącego. Brak jest opracowanego i opublikowanego przez Komisję wzoru takiego zawiadomienia, co może mieć szczególne znaczenie z uwagi na fakt, że przedkładana dokumentacja – której jedynie częścią jest formularz zgodny z wzorem stanowiącym załącznik nr III do Rozporządzenia (UE) 2024/913 z dnia 15 grudnia 2023 r.[2] – musi spełniać wszystkie wymagania formalno-prawne, aby Komisja mogła wszcząć postępowanie administracyjne w przedmiocie otrzymanego zawiadomienia.

Drugi etap rozpoczyna się w momencie wszczęcia przez Komisję postępowania administracyjnego w przedmiocie otrzymanego zawiadomienia. Jeśli spełnia ono wszelkie wymagania formalno-prawne, a Komisja nie stwierdzi istnienia przesłanek uzasadniających odmowę, polski organ nadzoru przekazuje zawiadomienie właściwym organom nadzoru państwa członkowskiego, w którym Towarzystwo zamierza rozpocząć prowadzenie działalności, w terminie miesiąca od jego otrzymania. W omawianym kontekście wyłania się istotna różnica w procedurze paszportowania działalności Towarzystwa w formie innej niż oddział od procedury tworzenia jego oddziałów, o której warto wspomnieć. Uprawnienie do odmowy przekazania przez Komisję złożonego zawiadomienia o zamiarze prowadzenia działalności transgranicznej w formie niebędącej oddziałem jest mocno ograniczone i sprowadza się do sytuacji, w której zarządzanie unijnym AFI przez Towarzystwo nie jest zgodne z przepisami prawa lub zachodzi uzasadnione podejrzenie, że nie będzie zgodne z przepisami prawa, lub Towarzystwo narusza określone w przepisach prawa warunki dotyczące podjęcia i prowadzenia swojej działalności lub działalności unijnego AFI. Co istotne, na etapie postępowania notyfikacyjnego, właściwe organy nadzoru państwa goszczącego nie są uprawnione do dokonania wtórnej weryfikacji zawiadomienia przekazanego przez KNF, w tym zgłaszania zastrzeżeń co do rozpoczęcia działalności transgranicznej, polegając w tym zakresie na ocenie Komisji. W przypadku notyfikacji prowadzenia działalności w formie oddziału, zakres przedmiotowy przesłanek uprawniających Komisję do odmowy przekazania zawiadomienia właściwemu organowi nadzoru państwa goszczącego jest bardziej rozbudowany. Ponadto warto zauważyć, że Towarzystwo jako podmiot dokonujący notyfikacji nie bierze bezpośredniego udziału w obiegu dokumentacji pomiędzy krajowym a zagranicznym organem nadzoru.

Ostatni z etapów procedury opiera się na poinformowaniu Towarzystwa o dacie przekazania złożonego zawiadomienia właściwemu organowi nadzoru państwa goszczącego przez Komisję. Nie bez znaczenia pozostaje, że Towarzystwo może rozpocząć prowadzenie transgranicznej działalności już od dnia przekazania złożonego zawiadomienia przez Komisję właściwym organom nadzoru państwa goszczącego. W praktyce procedura notyfikacji działalności Towarzystwa w formie innej niż oddział nie powinna trwać dłużej niż ok. 1,5 miesiąca od momentu przedłożenia zawiadomienia Komisji. Należy jednak przy tym uwzględnić, że do całkowitego czasu procesu notyfikacji należy doliczyć również etap przygotowania samego zawiadomienia, poprzedzony ustaleniem zasad oraz zakresu planowanej działalności za granicą. Podjęcie działalności na terytorium innego państwa, podlegającej w pewnych obszarach regulacjom prawa obcego, stanowi również zmianę organizacyjną i operacyjną w funkcjonowaniu Towarzystwa. W związku z tym zasadne jest także dokonanie przeglądu uwarunkowań prowadzenia takiej działalności oraz – w razie potrzeby – odpowiednie dostosowanie w Towarzystwie procesów wewnętrznych, rozwiązań organizacyjnych i przyjętych praktyk operacyjnych. Warto również dodać, że paszportowanie działalności danego Towarzystwa w trybie art. 265 Ustawy o funduszach przyznaje mu jedynie uprawnienie do zarządzania funduszem za granicą. Oznacza to, że w przypadku powzięcia zamiaru zbywania tytułów uczestnictwa funduszu w Polsce koniecznym jest przystąpienie dodatkowo do procedury określonej w treści art. 263c Ustawy o funduszach.

Paszportowanie działalności TFI za granicą niesie ze sobą wiele korzyści. Jako główne z nich należy wymienić przede wszystkim możliwość rozszerzenia skali prowadzonej działalności na rynki innych państw członkowskich UE bez konieczności ubiegania się o uzyskiwanie odrębnego zezwolenia. Wymaganym jest jedynie dokonanie notyfikacji zamiaru prowadzenia transgranicznej działalności organowi nadzoru, cała zaś procedura nie jest nadmiernie czasochłonna. Istotne znaczenie ma również brak konieczności tworzenia oddziału, co przekłada się na ograniczenie kosztów organizacyjnych i operacyjnych Towarzystwa. Oprócz tego, paszportowanie działalności Towarzystwa umożliwia zwiększenie bazy potencjalnych inwestorów oraz konkurencyjności na rynku ogólnounijnym. Brak jest oficjalnych danych dotyczących liczby notyfikacji o zamiarze prowadzenia działalności na terytorium innego państwa UE bez zakładania oddziału, które dotąd wpłynęły do Komisji. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że analizowanej możliwości mogło skorzystać dotychczas co najmniej kilka Towarzystw, co potwierdza, że paszportowanie działalności Towarzystwa stanowi korzystną opcję.

Jeżeli byliby Państwo zainteresowani zagadnieniem paszportowania działalności Towarzystwa za granicą, to zapraszamy do kontaktu! Eksperci MSD z przyjemnością odpowiedzą na wszelkie pytania dotyczące jego prawnych aspektów.

[1] M. Grześków [w:] J. Dybiński (red.), Ustawa o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Komentarz, wyd. 1, 2023, art. 265.

[2] Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2024/913 z dnia 15 grudnia 2023 r. ustanawiające wykonawcze standardy techniczne do celów stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE w odniesieniu do formy i treści informacji, które należy udostępnić w związku z działalnością o charakterze transgranicznym prowadzoną przez zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz wymianą informacji dotyczących transgranicznych listów notyfikacyjnych między właściwymi organami.