{"id":178,"date":"2021-08-18T12:02:00","date_gmt":"2021-08-18T10:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/test-manx.ovh\/mww\/?p=178"},"modified":"2024-01-02T12:02:26","modified_gmt":"2024-01-02T11:02:26","slug":"dozwolone-czy-nie-czyli-wszystko-co-trzeba-wiedziec-o-rewolucji-w-klauzulach-redukcyjnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/msdlaw.pl\/pl\/blog\/dozwolone-czy-nie-czyli-wszystko-co-trzeba-wiedziec-o-rewolucji-w-klauzulach-redukcyjnych\/","title":{"rendered":"DOZWOLONE CZY NIE? CZYLI WSZYSTKO, CO\u00a0TRZEBA WIEDZIE\u0106 O\u00a0REWOLUCJI W\u00a0KLAUZULACH REDUKCYJNYCH"},"content":{"rendered":"\n

CO NALE\u017bY ROZUMIE\u0106 PRZEZ KLAUZULE REDUKCYJNE?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z art. 139 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku funduszy inwestycyjnych zamkni\u0119tych mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizowania wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych zale\u017cy od tre\u015bci statutu. Statut funduszu okre\u015bla przes\u0142anki, tryb i warunki przeprowadzenia wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych, w szczeg\u00f3lno\u015bci terminy dokonywania wykup\u00f3w, czy wykup nast\u0119puje na \u017c\u0105danie uczestnika, czy niezale\u017cnie od zg\u0142oszenia takiego \u017c\u0105dania, przypadki, w kt\u00f3rych wykup certyfikat\u00f3w mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 automatycznie bez zg\u0142oszenia \u017c\u0105dania przez uczestnika funduszu, jak r\u00f3wnie\u017c terminy i spos\u00f3b dokonywania og\u0142osze\u0144 o wykupie certyfikat\u00f3w inwestycyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Ponadto z tre\u015bci art. 139 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych wywodzi si\u0119 uprawnienie do  uregulowanie w statucie fundusz inwestycyjnego zamkni\u0119tego ewentualnych warunk\u00f3w realizacji wykupu na przyj\u0119ty w statucie dzie\u0144 wykupu. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, powszechnie stosowane w praktyce obrotu przes\u0142anki statutowe, kt\u00f3re uzale\u017cniaj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrealizowania wykupu (oraz zakres tego wykupu) od spe\u0142nienia dodatkowych warunk\u00f3w przewidzianych w statucie stanowi\u0105 tzw. klauzule redukcyjne.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym celem wprowadzania przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych zarz\u0105dzaj\u0105ce funduszami inwestycyjnymi przedmiotowych klauzul do statut\u00f3w funduszy jest ograniczenie mo\u017cliwo\u015bci wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych np. do warto\u015bci \u015brodk\u00f3w p\u0142ynnych w funduszu. Podej\u015bcie takie koresponduje z sam\u0105 konstrukcj\u0105 funduszy inwestycyjnych zamkni\u0119tych, kt\u00f3re co do zasady mog\u0105 charakteryzowa\u0107 si\u0119 szerszym spektrum strategii inwestycyjnych, a tym samym mniejsz\u0105 p\u0142ynno\u015bci\u0105 portfela ni\u017c w przypadku funduszy inwestycyjnych otwartych.<\/p>\n\n\n\n

W konsekwencji nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce w \u015bwietle obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w prawa TFI nie maj\u0105 obowi\u0105zku wprowadzania do statutu funduszu postanowie\u0144 w zakresie zasad redukcji wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych \u2013 jest to wy\u0142\u0105cznie uprawnienie, z kt\u00f3rego bior\u0105c pod uwag\u0119 polityk\u0119 inwestycyjn\u0105 danego funduszu oraz specyfik\u0119 danego funduszu, TFI mo\u017ce skorzysta\u0107, a utarta praktyka ukazuje, \u017ce korzysta cz\u0119sto.<\/p>\n\n\n\n


DLACZEGO KLAUZULE REDUKCYJNE ZOSTA\u0141Y UZNANE PRZEZ S\u0104D ZA NIEZGODNE Z PRAWEM?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stosowanie klauzul redukcyjnych przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych stanowi powszechn\u0105 praktyk\u0119, st\u0105d te\u017c wyrok S\u0105du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 wrze\u015bnia 2020 r. (w sprawie o sygn. I ACa 263\/19) uznaj\u0105cy je za abuzywne, czyli niedozwolone w rozumieniu art. 3851 <\/sup>Kodeksu Cywilnego m. in ze wzgl\u0119du na brak jednoznaczno\u015bci postanowie\u0144 okre\u015blaj\u0105cych granic\u0119 redukcji \u017c\u0105da\u0144 oraz naruszenie r\u00f3wnowagi kontraktowej po stronie towarzystwa funduszy inwestycyjnych, wywo\u0142a\u0142 wiele kontrowersji.<\/p>\n\n\n\n

Rozpatrywana przez s\u0105d apelacyjny sprawa dotyczy\u0142a dokonania przez fundusz inwestycyjny zamkni\u0119ty znacz\u0105cej redukcji wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych na podstawie postanowie\u0144 statutowych. Inwestor naby\u0142 certyfikaty inwestycyjne funduszu, a nast\u0119pnie zgodnie z przys\u0142uguj\u0105cym mu uprawnieniem, zg\u0142osi\u0142 \u017c\u0105danie wykupu certyfikat\u00f3w. Problem polega\u0142 na tym, \u017ce w statucie funduszu zosta\u0142 zawarty zapis, zgodnie z kt\u00f3rym towarzystwo jako organ funduszu mo\u017ce przed dniem wykupu podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o niezrealizowaniu \u017c\u0105dania b\u0105d\u017a jego redukcji, w przypadku gdy brak dostatecznej ilo\u015bci aktyw\u00f3w p\u0142ynnych nie pozwala na wyp\u0142at\u0119 \u015brodk\u00f3w z tytu\u0142u umorzenia. W efekcie \u017c\u0105danie inwestora nie zosta\u0142o zrealizowane w pe\u0142ni z uwagi na kszta\u0142t przyj\u0119tej w statucie funduszu klauzuli redukcyjnej. Towarzystwo z powodu niedostatecznej ilo\u015bci \u015brodk\u00f3w funduszu na wykup wszystkich certyfikat\u00f3w, dokona\u0142o wykupu 5.5 % liczby certyfikat\u00f3w obj\u0119tych \u017c\u0105daniem, zatem stopa redukcji \u017c\u0105da\u0144 wykupu wynosi\u0142a 95.5 %.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105d I instancji uzna\u0142, \u017ce klauzule redukcyjne zawarte w statucie funduszu s\u0105 zgodne z prawem, poniewa\u017c przepisy obowi\u0105zuj\u0105ce na gruncie ustawy o funduszach inwestycyjnych, czyni\u0105 wykup certyfikat\u00f3w inwestycyjnych swoistym wyj\u0105tkiem od ustawowej zasady braku wykupu certyfikat\u00f3w, tym bardziej za dopuszczalne nale\u017cy uzna\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich swobodnego kszta\u0142towania w tre\u015bci statutu. W ocenie s\u0105du I instancji nie by\u0142o podstaw aby kwestionowa\u0107 rozwi\u0105zania statutowe wprowadzaj\u0105ce ograniczenia kwotowe lub ilo\u015bciowe wykupowanych certyfikat\u00f3w na mocy klauzuli redukcyjnej.<\/p>\n\n\n\n

Stanowisko to nie by\u0142o dotychczas kwestionowane w praktyce obrotu, natomiast co istotne w ramach tego orzeczenia, s\u0105d okr\u0119gowy przyj\u0105\u0142, \u017ce uczestnikowi funduszu nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 posiadania statusu konsumenta, dzi\u0119ki czemu mo\u017cliwym staje si\u0119 przeprowadzenie s\u0105dowej kontroli zgodno\u015bci z prawem rzeczonego postanowienia umownego. Podkre\u015bli\u0107 trzeba, \u017ce abuzywno\u015b\u0107 klauzul mo\u017cna stwierdzi\u0107 jedynie w stosunku do um\u00f3w zawieranych z konsumentami, przez co a contrario niedopuszczalnym jest jej stwierdzenie abuzywno\u015bci w stosunku do podmiot\u00f3w nie b\u0119d\u0105cych konsumentami.  <\/p>\n\n\n\n

S\u0105d apelacyjny podzieli\u0142 stanowisko s\u0105du okr\u0119gowego przyznaj\u0105ce uczestnikowi funduszu nabywaj\u0105cemu certyfikaty inwestycyjne statut konsumenta w rozumieniu art. 221 <\/sup>KC[1]<\/a>, natomiast nie zaakceptowa\u0142 stanowiska s\u0105du Okr\u0119gowego w zakresie niemo\u017cno\u015bci uznania klauzuli redukcyjnej za klauzul\u0119 abuzywn\u0105. Zdaniem s\u0105du apelacyjnego Inwestor przyst\u0119puj\u0105cy do funduszu (b\u0119d\u0105cy konsumentem), na podstawie klauzul redukcyjnych zawartych w statucie nie jest w stanie oceni\u0107 konsekwencji ekonomicznych wynikaj\u0105cych z nabycia certyfikat\u00f3w i uczestnictwa w funduszu, co przes\u0105dza o niejednoznaczno\u015bci postanowie\u0144 statutu reguluj\u0105cych redukcj\u0119 \u017c\u0105da\u0144 wykupu certyfikat\u00f3w. Wobec tego postanowienia statutu funduszu uniemo\u017cliwiaj\u0105ce uczestnikowi dokonanie jednoznacznej oceny ekonomicznego rezultatu nabycia certyfikat\u00f3w inwestycyjnych ra\u017c\u0105co naruszaj\u0105 interes tego uczestnika, niezale\u017cnie od jego poziomu wiedzy, do\u015bwiadczenia oraz \u015bwiadomo\u015bci ryzyka inwestycyjnego, a ponadto kszta\u0142tuj\u0105 jego obowi\u0105zki w spos\u00f3b sprzeczny z dobrymi obyczajami. Z tego wzgl\u0119du klauzule redukcyjne mog\u0105 zosta\u0107 uznane za niezgodne z prawem gdy\u017c naruszaj\u0105 art. 3851<\/sup> KC. Co wi\u0119cej, zdaniem s\u0105du brak jednoznaczno\u015bci postanowie\u0144 statutu okre\u015blaj\u0105cych granic\u0119 redukcji \u017c\u0105da\u0144 wykupu oraz uzale\u017cnienie wykup\u00f3w od warto\u015bci aktyw\u00f3w p\u0142ynnych, na kt\u00f3r\u0105 wp\u0142yw maj\u0105 decyzje inwestycyjne towarzystwa zarz\u0105dzaj\u0105cego funduszem, prowadz\u0105 do naruszenia r\u00f3wnowagi kontraktowej.<\/p>\n\n\n\n

PRAKTYCZNE KONSEKWENCJE UZNANIA ABUZYWNO\u015aCI KLAUZUL REDUKCYJNYCH<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 orzeczenia s\u0105dowe w polskim porz\u0105dku prawnym nie stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa, to nie bez znaczenia pozostaje ich tw\u00f3rczy wp\u0142yw na interpretacj\u0119 wi\u0105\u017c\u0105cych przepis\u00f3w, a w konsekwencji na tre\u015b\u0107 orzecze\u0144 w odniesieniu do analogicznych stan\u00f3w faktycznych. Z tego wzgl\u0119du obaw\u0119 budzi potencjalna mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyj\u0119cia linii orzeczniczej zak\u0142adaj\u0105cej abuzywno\u015b\u0107 klauzul redukcyjnych przez s\u0105dy orzekaj\u0105ce w sprawach dotycz\u0105cych wprowadzenia zasad redukcji wykupu certyfikat\u00f3w inwestycyjnych. Zdaniem instytucjonalnych uczestnik\u00f3w rynku funduszy inwestycyjnych, przedmiotowe klauzule redukcyjne nie powinny podlega\u0107 kontroli pod k\u0105tem ich abuzywno\u015bci w trybie art. 3851<\/sup> KC, m.in. z uwagi na zastosowanie niepoprawnej wyk\u0142adni ustawy o funduszach inwestycyjnych, nieuwzgl\u0119dniaj\u0105cej specyfiki konstrukcji funduszy inwestycyjnych zamkni\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n

Aprobata dla takiej interpretacji klauz redukcyjnych mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 szereg nast\u0119puj\u0105cych konsekwencji natury praktycznej:<\/p>\n\n\n\n