NOWY ROK,NOWY WEHIKUŁ INWESTYCYJNY I NOWA FORMUŁA ETF-ÓWW POLSCE

Początek roku 2026 przyniósł zapowiedź przeprowadzenia szeregu istotnych zmian legislacyjnych mających na celu wzmocnienie rynku kapitałowego w Polsce przez krajowego ustawodawcę. Pierwsze planowane działania we wskazanym obszarze ogłoszone zostały w opublikowanym 5 stycznia 2026 r. projekcie nowelizacji Ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz niektórych innych ustaw[1]. Najważniejsze z założeń wspomnianego projektu nowelizacji omówione zostały w opracowanym przez nas ostatnio artykule[2], do którego lektury serdecznie zachęcamy.

Kolejne zmiany, które dotkną branżę funduszy inwestycyjnych w nachodzącym czasie zapowiedziane zostały zaledwie tydzień później. 13 stycznia 2026 r. w wykazie prac legislacyjnych widniejących na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów pojawił się bowiem projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem funduszy inwestycyjnych (dalej: „Projekt Ustawy”)[3]. Głównym celem projektowanych rozwiązań jest likwidacja obecnie zidentyfikowanych barier regulacyjnych, zwiększenie atrakcyjności krajowego rynku kapitałowego, która pozwoli na przyciągniecie większego udziału kapitału prywatnego oraz stworzenie towarzystwom funduszy inwestycyjnych (dalej: „TFI”) warunków pozwalających na równą konkurencję z funduszami zagranicznymi.

Zgodnie z treścią Projektu Ustawy, wyżej wymienione cele mają zostać osiągnięte poprzez podjęcie następujących działań:

Przeprowadzenie gruntownej reformy ram prawnych dotyczących funduszy Exchange Traded Fund (dalej: „ETF”) polegającej na stworzeniu możliwości funkcjonowania ETF-ów w formule przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (dalej: „UCITS”) oraz
Utworzenie nowej kategorii alternatywnego funduszu inwestycyjnego
(dalej: „AFI”) w postaci Kwalifikowanego Funduszu Inwestycyjnego (dalej: „KFI”).

ETF’Y W FORMULE UCITS

Pierwszą kluczową zmianą przewidzianą w Projekcie Ustawy jest wprowadzenie długo oczekiwanej opcji funkcjonowania ETF-ów w formule UCITS, czyli jako funduszy inwestycyjnych otwartych, których jednostki uczestnictwa są papierami wartościowymi dopuszczonymi do obrotu giełdowego. Warto przypomnieć, że w świetle aktualnie obowiązujących przepisów prawa krajowego, polskie ETF-y funkcjonują jako fundusze inwestycyjne zamknięte (dalej: „FIZ”), prowadząc w praktyce działalność jako portfelowe FIZ-y. Oznacza to, że wskazany produkt inwestycyjny kwalifikowany jest obecnie jako AFI, a tym samym podlega regulacjom prawnym mającym zastosowanie do alternatywnych funduszy inwestycyjnych, co przekłada się bezpośrednio na niewielkie zainteresowanie polskimi ETF-ami przez uczestników rynku.

W tym miejscu pojawia się uzasadnione pytanie, dlaczego obecna formuła ETF-ów stanowi główny czynnik hamujący ich rozwój? Otóż, polskie ETF-y funkcjonują w oparciu o regulacje prawne niedostosowane do specyfiki tego typu funduszy. W większości państw członkowskich Unii Europejskiej, ETF-y podlegają reżimowi Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe. W konsekwencji posiadają one status funduszy UCITS i podlegają jednolitym standardom prawnym, np. w zakresie możliwości paszportowania funduszu.

Ustanowienie nowego reżimu prawnego dla polskich ETF-ów pozwoli na otwarcie krajowych funduszy pasywnych na rynek europejski. W rezultacie ETF-y, funkcjonując jako fundusze inwestycyjne otwarte, będą mogły korzystać z jednolitego paszportu unijnego i być dystrybuowane poza granicami kraju, co znacząco zwiększy ich atrakcyjność dla inwestorów instytucjonalnych. Jednocześnie umożliwi im to pojawienie się w globalnych bazach danych, takich jak Morningstar czy Refinitiv, a także w rankingach porównawczych, które stanowią podstawowe narzędzie selekcji dla dużych instytucji finansowych.

Dodatkowo, prawodawca planuje wprowadzenie możliwości emisji nowych klas jednostek uczestnictwa w ramach istniejących funduszy inwestycyjnych otwartych i specjalistycznych, które będą mogły być notowane na giełdzie, co pozwoli na elastyczne łączenie klasycznej dystrybucji funduszy z możliwością ich obrotu na rynku wtórnym. Co ciekawe, rozwiązanie to wzorowane jest na praktykach znanych z rynków takich jak Luksemburg czy Irlandia, a więc jednych z najlepiej rozwiniętych w Europie.

KWALIFIKOWANY FUNDUSZ INWESTYCYJNY

Drugą innowacyjną zmianą przewidzianą w Projekcie Ustawy jest utworzenie nowej kategorii alternatywnego funduszu inwestycyjnego w postaci Kwalifikowanego Funduszu Inwestycyjnego, a także określenie zasad jego tworzenia oraz funkcjonowania. KFI ma umożliwić prowadzenie działalności inwestycyjnej na rynku niepublicznym, przy jednoczesnym ograniczeniu stosowania instrumentów pochodnych i działalności właściwej funduszom dłużnym. Z racji tego, że KFI posiadać będzie status AFI, fundusz ten zarządzany będzie przez zarządzającego ASI, TFI lub zarządzającego alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Konstrukcja funduszu wzorowana będzie na standardach rynku private equity i venture capital przyjętych w dynamicznie rozwijających się jurysdykcjach unijnych, takich jak chociażby Luksemburg.

Nowy wehikuł inwestycyjny zakłada m.in.:

– przejrzyste, wewnętrznie jawne i jednolite zasady uczestnictwa inwestorów;

– podwyższony poziom transparentności wobec inwestorów;

– zapewnienie spójności interesów zarządzającego i inwestorów poprzez wdrożenie stosownych mechanizmów organizacyjnych opartych na przepisach dyrektywy AIFMD;

– pełne zaangażowanie zarządzającego i kluczowego personelu w działalność KFI oraz ograniczenia w zakresie jednoczesnego zarządzania wieloma funduszami;

– realizację zasady waterfall;

– przyjęcie modelu kapitału deklarowanego, w ramach którego inwestorzy będą dokonywać wpłat na wezwanie zarządzającego;

– funkcjonowanie wyłącznie w formule zamkniętej, a w konsekwencji brak umorzeń na żądanie inwestora;

– ograniczone możliwości wcześniejszego wyjścia z inwestycji, sprowadzające się jedynie do przypadków wskazanych w statucie;

– wyposażenie inwestorów w odpowiednie uprawnienia nadzorcze;

– określenie ramowego charakteru polityki inwestycyjnej na poziomie ustawowym.

Projekt Ustawy przewiduje również możliwość lokowania środków PPK i OFE w fundusze rynku prywatnego, w tym KFI oraz fundusze o zbliżonej konstrukcji funkcjonujące w UE. W założeniu ustawodawcy, wprowadzenie KFI ma na celu rozwój krajowego rynku private equity i venture capital, zwiększenie roli kapitału prywatnego w finansowaniu przedsiębiorstw oraz uniezależnienie rynku od środków publicznych. Ponadto stworzenie nowego wehikułu inwestycyjnego może zwiększyć szanse na przyciągnięcie kapitału zagranicznego oraz sprawić, że Polska stanie się bardziej konkurencyjna jako lokalizacja dla funduszy inwestycyjnych w regionie Europy Środkowej.

Planowany termin przyjęcia Projektu Ustawy przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 r.

Jeśli poruszony temat nowelizacji przepisów regulujących funkcjonowanie rynku funduszy inwestycyjnych nadal budzi Państwa ciekawość, to zapraszamy do kontaktu. Eksperci MSD z przyjemnością odpowiedzą na wszelkie pytania dotyczące jej prawnych aspektów.

[1] https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12405803/katalog/13178870#13178870

[2] Implementacja Dyrektywy AIFMD II – omówienie projektu nowelizacji ustawy o funduszach inwestycyjnych – Matczuk, Suchta, Dylak

[3] Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem funduszy inwestycyjnych – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Portal Gov.pl